منوی کاربری

ايميل
ايميل
p.sazgar98@gmail.com
دفتر
دفتر
061-35519175
موبایل
موبایل
09165152502
زندگی یک خزنده در میان مورچه‌ها

زندگی یک خزنده در میان مورچه‌ها

کرم سوسمارها یا Amphisbaenia به گروهی مستقل از سوسمارها گفته می شود که بدون دست و پا هستند

کرم سوسمارها یا Amphisbaenia به گروهی مستقل از سوسمارها گفته می شود که بدون دست و پا هستند و در راسته «اسکواماتا» طبقه بندی می شوند ولی این خزندگان نه به گروه سوسمارها تعلق دارند و نه مارها، بلکه گروهی مستقل هستند که دست و پای خود را از دست داده اند و شبیه به کرم‌های خاکی بزرگی هستند که در زیر سنگ‌ها و درون ماسه‌ها یا در غارها و دالان‌های زیرزمینی زندگی می کنند. این گروه از اسکواماتاها در خاورمیانه، اروپا، امریکا و افریقا پراکندگی دارند. یک گونه از آن‌ها نیز در جنوب غربی ایران در رمل‌های ماسه ای فکه، دهلران، بستان، چذابه و اطراف اهواز به فراوانی یافت می شود.
در این جا کرم سوسمار هدف ما، گونه «کرم سوسمار سفید» با نام علمی
‌Amphisbaena alba است که یکی از بزرگ ترین گونه‌ها در میان کرم سوسمارها محسوب می‌شود و طول آن تقریباً به ۷۲ سانتی متر می‌رسد. رنگ آن به طور معمول سفید مایل به زرد است، اگر چه تنوع وسیعی از رنگ‌ها در میان گونه‌های مختلف آن‌ها نیز وجود دارد. در برخی منابع به این گونه «کرم سوسمار قرمز» هم می‌گویند زیرا به رنگ‌های آجری، مسی و قهوه ای مایل به قرمز نیز دیده می‌شود.
این گونه کرم سوسمار پراکندگی وسیعی در آمریکای مرکزی و نواحی شمالی آمریکای جنوبی دارد و در برخی از جزایر کارائیب از جمله ترینیداد هم یافت می‌شود. زیستگاه آن هم در مناطق جنگلی مانند جنگل بارانی آمازون و مناطق باز مانند سرادو (Cerrado)در برزیل و یانوس (Llanos)در ونزوئلا است و اغلب با مورچه‌های برگ بُر در ارتباط هستند.
زندگی زیرزمینی یک سوسمار بدون پا کرم سوسمار سفید تقریباً تمامی‌زندگی خود را در زیر سطح زمین و اغلب در جزیره ترینیداد می‌گذراند. گاهی در دالان‌های عمیق لانه مورچه‌های برگ بُر نیز یافت می‌شوند، به ویژه در نقاطی از لانه که این مورچه‌ها مواد زاید و لاشه مردگان خود را می‌گذارند. این خزندگان در زباله دانی راهروهای لانه مورچه‌ها چه
می‌کنند؟ آن‌ها در آن جا به دنبال غذا می‌گردند و به نظر می‌رسد که این خزنده از لارو (نوزاد) نوعی سوسک بزرگ با نام علمی
‌Coelosis biloba تغذیه می‌کند. تغذیه این سوسک از مواد زائد و خرده زباله‌هایی است که مورچه‌ها در محل مشخصی از لانه خود انباشته می‌کنند. این منبع غذایی از تیررس بیشتر جانوران شکارگر محفوظ است، ولی کرم سوسمار سفید با بدن کشیده و باریک و مهارتی که در حفر تونل دارد، می‌تواند به راحتی این لاروهای گوشتالو را پیدا کند.
ارتباط بین کرم سوسمار و سوسک‌ها به یک سخت پوست کوچک انگل که به آن «کرم زبان» یا «زبانک»(tongue worm) می‌گویند نیز وابسته است. این کرم‌های کوچک در مجرای تنفسی کرم سوسمار سفید که میزبان قطعی آن‌ها است زندگی می‌کنند. برای آلوده کردن خزنده سفید، کرم انگل باید از جانور دیگری که یک میزبان واسطه است استفاده کند که در این مورد کرم حشره یا همان لارو سوسک است. تخم‌های کرم زبان در فضولات کرم سوسمار یافت می‌شوند که لارو سوسک بدون توجه آن‌ها را می‌بلعد. سپس کرم سوسمار سفید وقتی لارو سوسک را که آلوده شده می‌بلعد، بدین ترتیب خود را با کرم زبان انگل دوباره آلوده می‌کند و چرخه کامل می‌شود!
کرم سوسمار سفید جانور بزرگی است، بنابراین طولی نمی‌کشد که ذخیره لاروهای سوسک در یکی از لانه‌های مورچه‌های
برگ بُر را به اتمام می‌رساند و در دیگر لانه‌های مورچه‌ها به دنبال لارو می‌گردد. برای انجام این کار زیستگاه زیرزمینی دنج خود را ترک می‌کند و به سمت سطح زمین روانه می‌شود.به دلیل طبیعت نقب زن این خزنده، جانور تقریباً بدون حس بینایی است، در نتیجه باید به دنبال راه چاره دیگری باشد، یعنی یکی از دیگر حواس خود را به کار گیرد تا لانه مورچه دیگری پیدا کند. پس از حس بویایی قوی خود استفاده می‌کند تا رد فرومونی که مورچه‌های برگ بُر کارگر در حین جستجو برای غذا در بستر جنگل از خود باقی گذاشته اند را شناسایی کند.
این اثر فرومونی، علامتی است که مورچه‌ها برای هم خانه‌های خود می‌گذارند تا راه بازگشت به لانه را به راحتی پیدا کنند. کرم سوسمار یکی از این نشانه‌ها را پیدا و دنبال می‌کند. پس از آن وارد لانه می‌شود و به سوی یکی از نقاط انباشت زایدات مورچه‌ها که در عمق زمین است حرکت می‌کند تا به جستجوی لاروهای گوشتالو بپردازد.
تا کنون حدود ۱۴۰ گونه کرم سوسمار شناسایی شده اند که در سراسر نواحی استوایی و نیمه استوایی دنیا پراکندگی دارند. در نتیجه، زیستگاه بیشتر آن‌ها در نیمکره جنوبی است. یک گونه از آن‌ها نیز در ایالات متحده آمریکا، یک گونه هم در اروپا و یک گونه هم در خاورمیانه زندگی می‌کند. همگی آن‌ها به خوبی با زندگی به شیوه نقب زنی سازگاری یافته اند. آن‌ها به ندرت به سطح زمین می‌آیند، اگر چه گاهی آب باران یا سیلاب یکی از آن‌ها را مجبور به ترک پناهگاه خود می‌کند. با توجه به این که شیوه زندگی آن‌ها از دید ما پنهان است، اطلاعات بسیار کمی‌درباره آن‌ها وجود دارد. شاید گونه‌های بسیار دیگری باشند که هنوز کشف نشده اند.
بدن کرم سوسمار سفید ویژگی‌های شگفت آوری دارد که البته برخی از آن‌ها در اثر سازگاری یافتن با زندگی زیرزمینی ظاهر شده اند. مانند دیگر جانوران نقب زن، بسیاری از استخوان‌های جمجمه کرم سوسمارها در هم ترکیب شده اند که این سبب استحکام فوق العاده برای حفر تونل و سفت کردن خاک می‌شود. سر برخی از گونه‌ها شبیه به سپر است که با حرکت دادن آن به بالا و پایین دیواره‌های تونل را فشرده
می‌کنند.
این در حالی است که سر برخی دیگر به شکلی است که با حرکت دادن آن به چپ و راست دیواره تونل را سفت و فشرده می‌کنند. بسیاری از گونه‌ها هم سری شبیه به فشنگ دارند که برای حفر خاک و به جلو پیش رفتن کاربرد دارد. همچنین، پوست کرم سوسمار سفید به سستی به بدنش چسبیده است که به جانور این امکان را می‌دهد تا در پوست خود سُر بخورد. این ویژگی به کرم سوسمار کمک می‌کند تا به همان خوبی که به جلو حرکت می‌کند به عقب نیز حرکت کند. چنین ساختاری برای حرکت در فضای محدود و بسته تونل بسیار مفید و با اهمیت است.
نام لاتین جنس کرم سوسمار سفید Amphisbaenaبه معنی حرکت به هر دو سو است که این منعکس کننده توانایی خوب جانور در حرکت به جلو و عقب به طور یکسان است. این نام برای تمامی‌گروه کرم سوسمارها ( Amphisbaenia) نیز به کار می‌رود. یک جانور سمی‌اسطوره ای نیز به همین نام وجود دارد که گفته می‌شود در دو انتهای بدنش سر دارد. جالب است که وقتی که یک کرم سوسمار روی سطح زمین است و خود را در معرض خطر می‌بیند، هر دو انتهای بدنش، یعنی سر و دم را رو به آسمان بلند می‌کند. این طرز قرار گرفتن بدن به عنوان وضعیت دفاعی سبب می‌شود که جانور شکارگر مهاجم را سردرگم کند، چرا که نمی‌تواند تشخیص دهد کدام یک سر واقعی کرم سوسمار است.اکثریت قریب به اتفاق کرم سوسمارها کاملاً بدون اندام‌های حرکتی هستند. ولی گروه خاصی از آن‌ها توانسته اند پاهای جلویی خود را که قوی و شبیه به پاهای موش کور هستند حفظ کنند. این یک سازگاری واضح برای نقب زدن و حفر دالان است.
ظاهر مهربان و بی خطر کرم سوسمارهای سفید، رفتار شکاری و حریصانه آن‌ها در مقابل طعمه را پنهان می‌کند. آن‌ها هر جانوری را که در تونل‌ها بر سر راهشان قرار بگیرد می‌خورند و حتی به سوی سطح زمین نیز هجوم می‌برند تا طعمه مناسبی برای خود پیدا کنند.
ساختمان دندانی آن‌ها منحصر به فرد است؛ دو دندان بزرگ در آرواره بالایی و یک دندان در آرواره پایینی دارند که در هم گیر می‌کنند و تشکیل یک گازانبر کارآمد را می‌دهند.
رفتارهای تولید مثلی کرم سوسمارها مانند بسیاری دیگر از جنبه‌های زندگی آن‌ها بسیار کم شناخته شده اند، ولی برخی از گونه‌ها تخم می‌گذارند و برخی دیگر نوزادان زنده به دنیا می‌آورند. کرم سوسمار سفید ۸ تا ۱۶ تخم می‌گذارد که این در درجه نخست در فصل خشک و استوایی سال است. درباره تراکم جمعیت آن‌ها هنوز اطلاعاتی در دست نیست، چون پیدا کردن آن‌ها کار سختی است. کرم سوسمارها بدون شک از رازآلودترین جانوران خشکی زی هستند.


با ما در اینستاگرام همراه باشید : https://www.instagram.com/parto.sazgar/

نظرات کاربران پیرامون این مطلب

انصراف از پاسخ به کاربر